Tag

Michel Foucault

Z przyjemnością informujemy, że Machina Myśli, we współpracy z gdańską świetlicą Krytyki Politycznej, rusza z kolejnym, trzecim już trójmiejskim seminarium filozoficzno-politycznym. Tym razem proponujemy Wam wspólne poszukiwanie drogi wiodącej do radykalnie demokratycznego społeczeństwa. Chcemy jednak wyjść poza utarte schematy oraz tradycyjne teorie i pomyśleć o demokracji z nieco innej perspektywy, szukając tego, co nieoczywiste. Nasze wspólne lektury i dyskusje pragniemy zogniskować na trzech tytułowych kwestiach: przyjaźni, przyjemności oraz propagandzie.

Data: startujemy 23 października o 17:00 i spotykamy się regularnie co 2 tygodnie
Miejsce: Świetlica Krytyki Politycznej w Trójmieście, ul. Nowe Ogrody 35
Maksymalna liczba uczestników: 12 (ze względu na wejście Gdańska do żółtej strefy)
Zapisy: https://forms.gle/5d7T5mU7bGEFrt5J8

Pod hasłem „przyjaźń” kryje się złożona wiązka problemów odsyłająca do relacji, jakie powinniśmy i powinnyśmy zawiązywać ze sobą, by stworzyć społeczeństwo prawdziwie demokratyczne. W miejsce czysto formalno-prawnych więzi, które łączą nas ze sobą wyłącznie jako uczestników i uczestniczki „gry wyborczej” (a także gry rynkowej), potrzebujemy zażyłości tego rodzaju, w której kluczowa jest troska o siebie nawzajem. Chodzi tu jednak nie tylko o współpracę i solidarność – które również będą tematem naszych rozmów – gdyż mogą one przyjmować postać tymczasowego paktu, zawiązywanego dla zrealizowania osobistych interesów. Zajmować nas będzie raczej ta relacja, w której jednostka jest w stanie wykroczyć poza swoją prywatność i indywidualność, by działać na rzecz wspólnego dobra i wspólnej przyjemności. Pytać będziemy więc przede wszystkim o przyjaźń w jej aspekcie politycznym.

Politycznie potraktowana zostanie również kwestia przyjemności. Mniej będzie nas ona interesować w ujęciu psychologicznym, tzn. jako indywidualne przeżycie, bardziej zaś – jako to, co skłania nas do poszukiwania alternatywnych, wyzwalających możliwości twórcze i mniej opresyjnych sposobów życia. Kluczowym problemem staje się tu więc walka o skrócenie czasu pracy i prawo do lenistwa. Pytanie o przyjemność jest więc pytaniem o taką organizację naszego życia społeczno-gospodarczego, w której wszystkie jednostki będą uzyskiwały coraz większą swobodę dysponowania swoim czasem oraz rozwijania i realizowania swojego potencjału. Z pewnością zastanowimy się nad znaczeniem doświadczania przyjemności dla jednostkowego rozwoju czy psychofizycznego dobrostanu. Ważniejsze będzie jednak pytanie o to, w jaki sposób nasze pragnienia i sposoby doznawania przyjemności są tamowane przez system, w którym żyjemy (wbrew popularnym oskarżeniom o konsumpcyjno-hedonistyczny styl życia naszej epoki), i w jaki sposób niszczyć owe blokady, by otwierać nas na nowe sposoby doświadczania rzeczywistości, na nowe rozkosze. To zaś odsyła nas do trzeciego, z wymienionych w tytule, zagadnień.

Pytanie o propagandę jest pytaniem o źródłowy sens tego terminu, czyli o to, jak propagować radykalnie demokratyczne idee. Jak uzmysławiać ludziom potrzebę obejmowania przyjaźnią i aktami solidarności coraz szerszych (i to nie tylko ludzkich) grup? Jak wzbudzać w nich potrzebę odczuwania świata w bardziej różnorodny sposób? Jak umożliwiać im ćwiczenie swoich demokratycznych kompetencji poza „świątecznymi” okresami wyborów parlamentarnych czy samorządowych? Czy jesteśmy skazani i skazane na marketing polityczny i jego narzędzia, czy też istnieje język, który pozwoliłby na przełamanie kapitalistycznego myślenia o propagowaniu idei, które niczym się nie różni od propagowania produktów na sprzedaż? Przyjrzymy się językowej wielości – temu, jak różne języki (langues) mówią o wartościach, ale też postaramy się spojrzeć na samo zjawisko języka (langage) z różnych perspektyw, przede wszystkim z perspektywy użycia codziennego, które zawsze naznaczone jest cielesnością i materialnością kontaktu oraz związanych z nim przeżyć. Wreszcie, zapytamy o możliwość prowadzenia propagandy niejako poza językiem i obrazem.

W systemie wymuszającym na nas nieustanne konkurowanie ze sobą nawzajem, ciężko zaakceptować znaczenie przyjaźni, bez doświadczania jej na co dzień. Podobnie trudno „wierzyć” w demokrację i praktykować ją, gdy większość swojego życia spędza się w niedemokratycznych warunkach, jakie panują w rodzinach, szkołach czy miejscach pracy. Wyzwaniem staje się również odkrycie świata przyjemności, który nie jest zapośredniczony ekonomicznie, świata przyjemności, na które nie trzeba zapracowywać w pocie czoła. I wreszcie, nie mniejszą trudnością jest odkrycie języka, który nie będzie nośnikiem hierarchii oraz obrazu świata, w którym pieniądz nie będzie metaforą wszystkiego.

LEKTURY:
W tym roku nie chcielibyśmy narzucać uczestnikom i uczestniczkom z góry określonej listy lektur. Z pewnością sięgniemy po współczesną literaturę filozoficzną (np. teksty Foucaulta, Agambena, Lazzarato, Mol, Herera) oraz z zakresu teorii społecznej (np. Graeber, Illouz, Federici). Przede wszystkim pragniemy jednak podejmować tropy, na które natrafimy w czasie naszych dyskusji, i wspólnie z uczestnikami i uczestnikami dobierać lektury na kolejne spotkania.

PROWADZĄCY:
dr Barbara Brzezicka
dr Cezary Rudnicki

– Przedawkować przyjemność –
(wyznania krótkowidza…)

Michel Foucault. Wywiad Stephena Rigginsa, Przedawkować przyjemność (wyznania krótkowidza…) [„Michel Foucault. An Interview with Stephen Riggins”, Une interview de Michel Foucault par Stephen Riggins, wywiad przeprowadzony w języku angielskim w Toronto, 22 czerwca 1982; tłum. F. Durand-Bogaert; „Ethos”, vol. I, no 2, jesień 1983, pp. 4-9]; w: Dits et écrits. 1954-1988, t. II, Éditions Gallimard 2001, pp. 1344-1357.

Przekład ukazuje się dzięki dofinansowaniu z budżetu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Redakcja pragnie podziękować Wydawnictwu Eperons-Ostrogi za udostępnienie tekstu do publikacji.

Nasza II filozoficzna szkoła letnia zaczyna nabierać kształtów! Z wielką przyjemnością ogłaszamy szczegółowy program zajęć. Zastrzegamy jednak, że sama kolejność wykładów i seminariów może ulec modyfikacji. W programie nie zamieściliśmy też informacji o krótkich referatach, które będą wygłaszać uczestnicy i uczestniczki szkoły letniej. Na poniższej liście znajdziecie za to nazwiska dwóch nowych osób, których nie było we wcześniejszym ogłoszeniu: Anny Celskiej oraz Mikołaja Ratajczaka.

Przypominamy: Iława, 2-8 lipca 2018; chętne osoby zapraszamy do zgłaszania się na nasz adres mailowy machinamysli@gmail.com do dnia 7 maja, koszt maksymalny 555 zł (w tym 300 zł kaucji).

Od Redakcji: dzięki uprzejmości Wydawnictwa Naukowa PWN mamy okazję zaprezentować Wam fragment mających się wkrótce ukazać wykładów Michela Foucaulta pt. Rządzenie sobą i innymi. Tom ten w całości poświęcony jest problemowi odważnego mówienia prawdy i jego politycznej funkcji. Chociaż wykłady rozpoczyna analiza krótkiego tekstu Kanta pt. Czym jest Oświecenie?, to Foucault bardzo szybko przechodzi do studiów nad antykiem. Głównym przedmiotem jego zainteresowania jest greckie pojęcie parrhesia. Słowo to, w potocznym języku oznaczające „szczerość”, „swobodę mówienia”, a nawet „bezczelność”, posiadało również ściśle określony sens techniczny: nazywało polityczną lub etyczną praktykę odważnego mówienia prawdy tym, którzy są wyżej w hierarchii. Przykładowo, parezją (parrhesia) posługuje się doradca, który mówi swojemu władcy niewygodną prawdę.

I chociaż Foucault skupia się przede wszystkim na analizie dramatów Eurypidesa oraz dialogów Platona, to jednak wartość jego rozważań nie ogranicza się wyłącznie do domeny historii myśli starożytnej. Wybraliśmy dla Was fragment jednego z ostatnich wykładów, aby pokazać aktualność problematyki rozwijającej się wokół zagadnienia parrhesia. Foucault wyjaśnia w nim, że trzy, zrekonstruowane przez niego konteksty funkcjonowania parezji ponownie odżyły w nowożytności i stały się kluczowe dla tych tradycji filozofii współczesnej, które usiłują myśleć poza ramami wyznaczonymi przez średniowieczną scholastykę. Dodatkowo, takie postawienie sprawy pozwala mu zaproponować takie spojrzenie na filozofię nowożytną i współczesną, które wymyka się dwóm wielkim schematom interpretacyjnym, symbolizowanym przez teorie Hegla i Heideggera.

Każdy tekst o reportażu Remigiusza Ryzińskiego Foucault w Warszawie1 zawiera co najmniej jedno zdanie o tym, że książka mogłaby nie powstać; że historia francuskiego filozofa w Warszawie jest rozmyta; postać Michela Foucaulta jest jak widmo i z rzadka, wyłaniająca się wątła postać o niewyraźnych konturach, która jednak zaraz ginie w opowieści tych, którzy byli świadkami jego obecności. Książka ta faktycznie mogłaby się nie pojawić. Więcej, książka ta nie powinna w ogóle się pojawić.

Nasza szkoła letnia zaczyna nabierać kształtów! Z wielką przyjemnością ogłaszamy wstępną wersję harmonogramu. Przypominamy: Iława, 29 lipca – 3 sierpnia, chętne osoby zapraszamy do zgłaszania się na nasz adres mailowy machinamysli@gmail.com do dnia 14 maja (15 maja dokonujemy rezerwacji, w związku z czym zgłoszenia po terminie nie zostaną uwzględnione), koszt – 580 zł (w tym 200 zł kaucji).

Drogie Czytelniczki, Drodzy Czytelnicy,

zwracamy się do Was z propozycją wspólnego spędzenia kilku wakacyjnych dni. Postanowiliśmy zorganizować szkołę letnią, której celem będzie wprowadzenie do problematyki filozofii współczesnej. Odbędzie się ona w dniach 29 lipca – 2 sierpnia, w pięknej, otoczonej lasami i jeziorami Iławie (woj. warmińsko-mazurskie). Planujemy dla was zarówno intensywny kurs teoretyczny, jak i nieco aktywności ruchowej oraz wypadów w teren.